कोकण किनारपट्टीवर सागरी कासवांच्या विणीचा हंगाम यंदा अपेक्षेपेक्षा दोन ते तीन महिने आधी सुरू झाला आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यातील गुहागर समुद्रकिनाऱ्यावर ७ ऑक्टोबर रोजी यंदाच्या हंगामातील पहिले घरटे आढळून आले. साधारणपणे नोव्हेंबर ते मार्च या कालावधीत सुरू होणारी कासवांची वीण प्रक्रिया गेल्या काही वर्षांत प्रामुख्याने जानेवारी ते मार्च या कालावधीत अधिक केंद्रित झाल्याचे दिसून आले होते. मात्र, यंदा ऑक्टोबरच्या पहिल्याच आठवड्यात घरट्याची नोंद झाल्याने सागरी कासवांच्या प्रजनन चक्रातील बदलांविषयी चर्चा सुरू झाली आहे. या बदलामागे नैसर्गिक कारणे आहेत की बदलत्या सागरी आणि पर्यावरणीय परिस्थितीचा त्यावर परिणाम होत आहे, याकडे पर्यावरणप्रेमी आणि अभ्यासकांचे लक्ष लागले आहे.
गुहागरचा सुमारे सहा किलोमीटर लांबीचा विस्तीर्ण समुद्रकिनारा सागरी कासवांच्या संवर्धनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर सर्वाधिक घरट्यांची नोंद होणाऱ्या किनाऱ्यांमध्ये गुहागरचा समावेश होतो. गेल्या वर्षी या किनाऱ्यावर तब्बल १४५ घरट्यांची नोंद झाली होती. त्यामुळे यंदाच्या हंगामातील पहिल्या घरट्याची नोंद झाल्याने कासव संवर्धनाच्या कामाला सुरुवात झाली आहे.
यंदा ७ ऑक्टोबर रोजी आढळलेले घरटे भरती रेषेपासून सुरक्षित अंतरावर असल्याचे निदर्शनास आले. त्यामुळे अंडी दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतरित करण्याऐवजी त्याच नैसर्गिक जागेवर त्यांचे संरक्षण करण्याचा निर्णय वन विभागाने घेतला. घरट्याभोवती मजबूत जाळीचे कुंपण उभारून अंड्यांच्या सुरक्षिततेची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
सागरी कासवांच्या संवर्धनासाठी ‘इन-सिटू’ ही पद्धत महत्त्वाची मानली जाते. या पद्धतीत कासवाने नैसर्गिकरीत्या तयार केलेल्या घरट्यातील अंडी दुसरीकडे हलवली जात नाहीत. त्याच ठिकाणी घरट्याभोवती मजबूत जाळीचे कुंपण उभारून अंड्यांचे संरक्षण केले जाते.
समुद्रकिनाऱ्यावर कुत्रे, कोल्हे आणि इतर भटके प्राणी घरट्यांतील अंड्यांचे नुकसान करू शकतात. याशिवाय मानवी हस्तक्षेपामुळेही अंड्यांना धोका निर्माण होण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत घरट्याभोवती सुरक्षित कुंपण उभारल्याने अंड्यांचे संरक्षण करण्यास मदत होते. त्याच वेळी अंडी त्यांच्या मूळ नैसर्गिक अधिवासात राहिल्याने कासवांच्या प्रजनन प्रक्रियेत अनावश्यक हस्तक्षेप टाळता येतो.
गुहागर किनाऱ्यावर वन कर्मचाऱ्यांनी तत्परतेने कुंपण उभारून घरटे सुरक्षित केले आहे. पुढील काळात घरट्याचे नियमित निरीक्षण करून अंडी आणि त्यातून बाहेर पडणाऱ्या पिल्लांचे संरक्षण करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्गमध्ये कासवांच्या विणीची महत्त्वाची ठिकाणे
कोकणातील रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे तीन जिल्हे सागरी कासवांच्या प्रजननासाठी महत्त्वाचे आहेत. या किनारपट्टीवर प्रामुख्याने ऑलिव्ह रिडले या सागरी कासवांच्या प्रजातीच्या माद्या अंडी घालण्यासाठी येतात.
मात्र, गुहागर येथे एका घरट्याची लवकर नोंद झाली म्हणून त्यामागे हवामान बदलच कारणीभूत आहे, असा निष्कर्ष तातडीने काढता येणार नाही. कासवांच्या विणीच्या वेळेत नैसर्गिक बदलही होऊ शकतात. हा बदल व्यापक स्वरूपाचा आहे की एखाद्या विशिष्ट ठिकाणापुरता मर्यादित आहे, हे समजण्यासाठी अनेक वर्षांतील घरट्यांच्या नोंदी, समुद्र आणि वाळूच्या तापमानातील बदल तसेच स्थानिक हवामानाची माहिती यांचा तुलनात्मक अभ्यास आवश्यक आहे.
हंगाम अपेक्षेपेक्षा लवकर सुरू झाल्याची नोंद महत्त्वाची असली, तरी त्यामागील कारणे स्पष्ट करण्यासाठी सातत्यपूर्ण निरीक्षण आणि वैज्ञानिक अभ्यास आवश्यक आहे. दरम्यान, गुहागरमधील पहिल्या घरट्याचे ‘इन-सिटू’ पद्धतीने संरक्षण सुरू झाल्याने कोकण किनारपट्टीवरील सागरी कासवांच्या संवर्धन मोहिमेला यंदासाठी सुरुवात झाली आहे.
वेगवान बातमी, अचूक आणि थेट भूमिका !
कोकणातल्या बातम्या, विश्लेषण आणि महत्वाच्या गोष्टी… #कोकण आणि कोकणातील संस्कृती, सण, उत्सव, परंपरा, लोककला, खाद्यसंस्कृती आणि बरंच काही…
कोकणातील महत्वाच्या घडामोडी, रेल्वे, पर्यटन विषयक अपडेट्स तसेच इतरही अनेक ताज्या घडामोडींची वेगवान माहिती क्षणार्धात वाचकांपर्यत पोहचवीणारा डिजिटल प्लॅटफॉर्म
©️ 2024 Kokan Katta News, Media Network
Rg.No.MH-28-0047569
Ratnagiri, Dapoli
*वेगवान बातमी, अचूक आणि थेट भूमिका !*
